آوازهء او همه جا پيچيد و بر همهء شاهان برترى يافت « 1 » . گويند در سال يازدهم پادشاهى خود به شهر نصيبين « 2 » ، كه سپاهيانى از روم در آن بودند ، بتاخت و مدّتى ايشان را در حصار گرفت . پس ، از يكى از نواحى خراسان خبرى رسيد كه ناگزير شد خود در آنجا حاضر باشد . شاپور بدان سوى رهسپار شد و كار آنجا را استوار ساخت و به نصيبين برگشت . مىگويند ديوار شهر خود شكافته شد و رخنه‌اى در آن پديد آمد كه شاپور از آن به درون شهر راه يافت و جنگجويان را بكشت و زنان و كودكان را اسير كرد و اموال فراوانى كه قيصر در آنجا داشت تصرّف كرد « 3 » . پس از آن

--> ( 1 ) - عمليّات جنگى شاپور اوّل و مخصوصا گرفتارى امپراطور رم به دست او و نيز بعضى نقوش و آثارى كه از او به جاى مانده است او را فرمانرواى مقتدرى نشان مىدهد . از ميان مطالبى كه تا كنون دربارهء سلطنت او گفته شده است اين خاطرهء مبهم تنها واقعيّت تاريخى است . از زناراس ( 19 / 12 ) معلوم مىشود كه شاپور از نظر جسمانى نيز قوى بوده است . مجسمّه‌اى كه از او به جاى مانده است ( رجوع شود به Texier تصوير 149 به بعد ) و نقوش متعدّد ديگر اين معنى را تأييد مىكند . ( 2 ) - دربارهء جنگهاى شاپور اوّل با روميان اخبار پراگندهء زيادى در دست هست كه به سختى مىتوان آن را به يك صورت واحد تاريخى درآورد و از لحاظ گاه‌شمارى مرتّب ساخت . اگر كتيبه‌هاى مهمّى به دست نيايد به سختى مىتوان به نتايجى بيش از آنچه « تيلومنت » بدان رسيده است و اصل شد . بحث در اخبار و گزارش مداركى كه تا كنون جمع كرده‌ام و به نظر من تقريبا كامل است ، در اينجا موجب اطناب مىگردد . حرّان ( Carrae ) و نصيبين ( Nisibis ) در گذشته مهم‌ّترين قلاع بين النّهرين بودند و نصيبين در اين جنگها لا اقلّ دو بار به دست ايرانيان افتاده است ( و حتّى فيليپ عرب بدبخت يك‌بار آن را در سال 244 م رسما تسليم كرده است ) . بعيد نيست كه شاه نصيبين را در سال يازدهم يا دوازدهم پادشاهيش محاصره كرده باشد ( سعيد بن البطريق نيز چنين گفته است ) ؛ امّا بيشتر احتمال مىرود كه اين سال تاريخ حملات مخرّب او به سوريّه باشد : به گفتهء لاند ( قصص سريانى 18 / 1 ) شاپور سوريّه و كاپادوكيّه را در سال 563 سلوكى - 2 - 251 م ) درهم كوبيده است . اين تاريخ ممكن است آغاز حمله باشد . چون مردم سوريّه در زندگى روزانهء خود نيز از روى تاريخ سلوكى حساب مىكردند اين گاه‌شمارى در ميان آنها همان مقامى را داشت كه دوره‌هاى پانزده سالهء مالياتى Indictions در ميان مردم متأخّر رم . ( 3 ) - اين خبر خلاصه‌ايست از ابن المقفّع و به طور كامل‌تر در كتاب سعيد بن البطريق آمده است ( اشتباه در نام قيصر را طبعا بايد به حساب سعيد بن البطريق گذاشت ) . ولى مطالب اضافى